Þegar tónskáldið semur tónverk - þarf hann að vera nokkuð viss um að stjórnandinn geti leiðbeint hljóðfæraleikurum á réttan hátt - þ.e. að verkið verði spilað eins og tónskáldið vill / vildi hafa það. Til þess að lýsa ,,andanum" í tónverkum - eru notuð hugtök, yfirleitt á ítölsku sem ná yfir þá tilfinningu sem túlka á.

Fyrst mun ég fjalla lauslega um þau hugtök sem ég hef vísað hingað til nánari útskýringa.

Á eftir því koma nokkur af ítölsku orðunum, svona rétt til gamans.

Hugtök sem ég hef vísað í á síðum Tónlistarvefs Baldurs

Áttund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og áttundar (sami tónn hærra eða lægra á tónsviðinu). Prófaðu að spila C niðri og C uppi á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Ferund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og fjórða tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og F á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Fimmund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og fimmta tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og G á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Grunntónn - Fyrsti tónn í ákveðnum skala eða hljóm.


Hljómar
- Þegar spilaðar eru margar nótur samtímis, t.d. þegar píanóleikari heldur niðri tónunum C, E og G, öllum á sama tíma - er hann að spila C - dúr hljóm. Hljómar eru notaðir í flest allri tónlist, enda verður eintóna undirleikur oft leiðigjarn til lengdar.

Sexund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og sjötta tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og A á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Sjöund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og sjöunda tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og B á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Skali - Röð tóna sem raðast upp eftir ákveðinni reglu - ýmist á uppleið eða niðurleið. Skalar eru sérlega mikilvægir þegar hljóðfæraleikari tekur sóló. Alltaf eru ákveðnir skalar sem passa við ákveðna hljóma. Ef hljóðfæraleikarinn þekkir ekki skalana sem passa við það sem hljómsveitin er að gera - er hætt við að sólóið verði falskt.


Sóló - Þegar hljóðfæraleikar fær frjálsar hendur með það sem hann spilar. Hljómsveitinn eða undirleikarinn sér þá um að spila ákveðna hljóma og sólóistinn notar skala til að leika sér á hljóðfærið í kringum hljómana. Sóló spilar hljóðfæraleikarinn alltaf einn, þ.e. aðrir sjá um undirleikinn.


Spuni - Sama og sóló, nema að spuna geta margir verið með í einu. Oft er spuni líka spilaður á eitt hljóðfæri án undirleiks. Mikið notað í djasstónlist.

Tónhæð - Við höfum örugglega öll tekið eftir dæmigerðum söng hjá karlmanni og dæmigerðum söng hjá kvennmanni. Yfirleitt eru karlmenn með dýpri rödd en konur. Konur hafa bjarta (háa) rödd. Tónhæð segir okkur hvort að tónarnir séu háir eða lágir. (Bassi eða sópran).


Tónsvið - Oft er talað um tónsvið varðandi tónsvið ákveðinna hljóðfæra. Þá er átt við hversu margar áttundir hljóðfærið getur farið, frá dýpstu nótu upp í þá allra hæðstu. Ef þú horfir á lyklaborð píanós, sérðu að tónsvið þess nær frá nótunni lengst til vinstri - upp í nótuna lengst til hægri. Á vefpíanóinu sérðu að tónsviðið er einungis ein áttund. Oft ráða hæfileikar og/eða form tónlistarmannsins mestu um tónsviðið. Trompetleikari með vel þjálfaðar varir er t.d. líklegri til að ná háum tónum, en sá sem ekki nennir að æfa sig.


Tvíund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og annars tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og D á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar


Þríund - Bil milli tveggja tóna, í þessu tilfelli milli grunntóns og þriðja tóns frá grunntóni (grunntónn talinn með). Prófaðu að spila C og E á vefpíanóinu til að heyra hvernig tónbilið hljómar

Nokkur algeng hugtök í tónverkum

A Cappella: Kirkjustíll - Söngur án undirspils

Accellerando (accel.) : Hraðar smám saman á sér

Adagio: Hægt

Adagietto: Fremur hægt

Adagissimo: Mjög hægt

Allargando: Verður hægara með breiðari tón

Allegro: Líflegt, hratt

Allegretto: Fremur líflegt

Andante: Á hóflegum hraða

Anima Soul: Með djúpri tilfinningu

Apassionato: Með tilfinningu

Assai: Mjög

A tempo: Á réttum hraða (t.d. eftir að hægt hefur á verkinu)

Bewegt: Þýskt; með hreyfingu

Breit: Þýskt; breitt

Brio: Þróttmikið

Calando: Minnkun í tón og hraða

Cantabile (cantando) : Söngstíll

Capo: Byrjunin ( Da Capo - Frá byrjun)

Come prima: Líkt og fyrst

Come sopra: Líkt og að ofan

Con: Með

Crescendo (cresc.) : Verður smám saman háværara

Da: Frá

Da Capo (D.C.) : Frá byrjun

Decrescendo (decresc.) : Verður smám saman veikara

Delicato: Viðkvæmt

Diminuendo (dim.) : Verður smám saman mýkra

Dolente: Sorglega

Dolore: Harmur, sorg

Doppio: Tvöfalt

Doppio movimento: Tvisvar sinnum hraðar

Duo: Dúett

E, Ed: Og

Energico: Með orku

Facile: Auðvelt

Finale: Síðasta hreyfing verks eins og sónötu

Fine: Endir

Forte: Hátt

Forte piano fp: Hátt fyrst, svo lágt

Fortissimo: Mjög hátt

Fuga: Fúga

Furioso: Reiðilega

Glissando: Hröð spilun skala

Grandioso: Djarflega

Grave: Mjög hægt

Largo: Hægt og virðulega

Legato: Mjúkt

Legatissimo: Eins mjúklega og hægt er

Mesto: Sorglega

Mezzo forte F: Hóflega hátt

Mezzo piano P: Hóflega lágt

Misterioso: Dularfullt

Moll: Moll

Non troppo: Ekki of mikið

Opus: Lat. Verk, útgefið tónverk

Ottava (Ott.) : Áttund

Ottava bassa: Áttund neðar

Pausa: Hvíld

Piano p: Mjúkt

Pianissimo: Mjög mjúklega

Presto: Mjög hratt

Ritardando (rit.) : Verður smám saman hægara

Scherzoso: Gáskafullt

Senza: Án

Staccato (stacc.) : Slitið sundur (átt við að nóturnar renni ekki saman)

Staccatissimo: Mjög slitið sundur

Tempo: Hraðinn

Tutti: Allir

Un,: Einn


Efst á síðu